ATATÜRK VE TBMM’NİN KURULUŞU

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 30 Ekim 1918’de imzalanmasından sonra Anadolu’nun çeşitli bölgeleri İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmeye başlandı. İstanbul Hükûmeti işgallere karşı etkili bir mücadele gösteremedi.

Mustafa Kemal Paşa, ülkenin bağımsızlığının ancak milletin kendi iradesiyle sağlanabileceğini düşünüyordu. Bu nedenle Millî Mücadele’yi başlatmak amacıyla 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı.

Ardından yayımlanan Amasya Genelgesi’nde:

“Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”

anlayışı benimsendi.

Bu düşünce, ileride kurulacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin temelini oluşturdu.

Mustafa Kemal’in öncülüğünde gerçekleştirilen Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi, Millî Mücadele’nin örgütlenmesinde önemli rol oynadı.

Bu kongrelerde:

Vatanın bir bütün olduğu ve parçalanamayacağı kabul edildi.

Millî iradenin hâkim kılınması gerektiği belirtildi.

İşgallere karşı milletçe mücadele edilmesi kararlaştırıldı.

Millî Mücadele’nin tek merkezden yönetilmesi amaçlandı.

Sivas Kongresi’nden sonra Temsil Heyeti, Millî Mücadele’nin yönetim merkezi hâline geldi.

16 Mart 1920’de İstanbul, İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edildi.

Osmanlı Mebusan Meclisindeki bazı milletvekilleri tutuklandı ve sürgüne gönderildi. Bunun üzerine Osmanlı Mebusan Meclisi çalışmalarını sürdüremez hâle geldi.

Mustafa Kemal, İstanbul’un işgal edilmesinden sonra Ankara’da olağanüstü yetkilere sahip yeni bir meclis toplanması için harekete geçti.

Mustafa Kemal, 19 Mart 1920’de yayımladığı genelgeyle seçimlerin yapılmasını ve milletvekillerinin Ankara’ya gelmesini istedi.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920’de Ankara’da açıldı.

Meclisin açılmasıyla birlikte Millî Mücadele artık millet adına hareket eden resmî bir kurum tarafından yönetilmeye başladı.

Mustafa Kemal Paşa, 24 Nisan 1920’de TBMM Başkanlığına seçildi.

TBMM’nin Açılış Tarihi

23 Nisan 1920

TBMM’nin Açıldığı Yer

Ankara

İlk TBMM Başkanı

Mustafa Kemal Paşa

İlk TBMM, olağanüstü şartlar altında kurulmuş bir meclistir.

TBMM’nin temel özellikleri şunlardır:

Millî egemenlik anlayışına dayanır.

Yasama ve yürütme yetkileri mecliste toplanmıştır.

Güçler birliği ilkesi uygulanmıştır.

Meclisin üzerinde herhangi bir güç kabul edilmemiştir.

Hükûmet üyeleri meclis içerisinden seçilmiştir.

Meclis hükûmeti sistemi uygulanmıştır.

Millî Mücadele doğrudan TBMM tarafından yönetilmiştir.

Mustafa Kemal, egemenliğin padişaha veya herhangi bir kişiye değil, doğrudan millete ait olması gerektiğini savunmuştur.

Bu anlayış:

“Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.”

sözüyle ifade edilmiştir.

TBMM’nin açılmasıyla birlikte Türk tarihinde millî egemenlik anlayışı kurumsal hâle gelmiştir.

TBMM’nin açılmasının başlıca amaçları:

Millî Mücadele’yi tek merkezden yönetmek,

İşgallere karşı düzenli ve örgütlü mücadele yürütmek,

Milletin iradesini yönetime hâkim kılmak,

İstanbul Hükûmetinden bağımsız karar alabilmek,

Yeni bir devlet düzeninin temellerini oluşturmak,

Vatanın bağımsızlığını sağlamak.

TBMM açıldıktan sonra şu temel anlayışlar benimsendi:

Hükûmet kurmak zorunludur.

Geçici bir hükûmet başkanı veya padişah vekili atanması doğru değildir.

TBMM’nin üzerinde herhangi bir güç yoktur.

Yasama ve yürütme yetkileri TBMM’ye aittir.

Meclis başkanı aynı zamanda hükûmetin de başkanıdır.

Bu kararlar, TBMM’nin bağımsız bir siyasi otorite olduğunu göstermektedir.

TBMM açıldıktan sonra:

Düzenli ordunun kurulması sağlandı.

İç isyanlarla mücadele edildi.

Kurtuluş Savaşı yönetildi.

Uluslararası antlaşmalar yapıldı.

Ordunun ihtiyaçlarının karşılanması için kararlar alındı.

Yeni Türk devletinin temelleri oluşturuldu.

Bu nedenle TBMM yalnızca bir meclis değil, aynı zamanda Millî Mücadele’nin yönetim merkezi olmuştur.

23 Nisan 1920, Türk siyasi tarihi açısından önemli bir dönüm noktasıdır.

TBMM’nin açılmasıyla:

Millî egemenliğe dayalı yönetim anlayışına geçiş hızlandı.

Osmanlı yönetimine alternatif yeni bir siyasi merkez ortaya çıktı.

Ankara, Millî Mücadele’nin merkezi hâline geldi.

Yeni Türk devletinin temelleri atıldı.

Cumhuriyet yönetimine giden süreç başladı.

Ancak 23 Nisan 1920’de Cumhuriyet henüz ilan edilmemiştir.

Cumhuriyet daha sonra 29 Ekim 1923’te ilan edilmiştir.

TBMM’nin açıldığı 23 Nisan, Türkiye’de millî bayram olarak kutlanmaktadır.

Mustafa Kemal Atatürk, bu önemli günü çocuklara armağan etmiştir.

Günümüzde bayramın resmî adı:

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramıdır.

TBMM ne zaman açıldı?

23 Nisan 1920.

TBMM nerede açıldı?

Ankara’da.

TBMM’nin ilk başkanı kimdir?

Mustafa Kemal Paşa.

Mustafa Kemal ne zaman TBMM Başkanı seçildi?

24 Nisan 1920.

İstanbul ne zaman resmen işgal edildi?

16 Mart 1920.

TBMM’nin temel ilkesi nedir?

Millî egemenlik.

İlk TBMM’de hangi sistem uygulanmıştır?

Meclis hükûmeti sistemi.

İlk TBMM’de güçler ayrılığı mı, güçler birliği mi vardır?

Güçler birliği vardır.

TBMM’nin açılması neyin göstergesidir?

Millet iradesinin yönetime hâkim olmaya başlamasının.

Cumhuriyet TBMM açıldığı gün mü ilan edildi?

Hayır. TBMM 23 Nisan 1920’de açılmış, Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edilmiştir.

19 Mayıs 1919 → Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı

22 Haziran 1919 → Amasya Genelgesi

23 Temmuz – 7 Ağustos 1919 → Erzurum Kongresi

4 – 11 Eylül 1919 → Sivas Kongresi

16 Mart 1920 → İstanbul’un resmen işgali

19 Mart 1920 → Ankara’da yeni meclisin toplanması için genelge

23 Nisan 1920 → TBMM’nin açılması

24 Nisan 1920 → Mustafa Kemal’in TBMM Başkanı seçilmesi

29 Ekim 1923 → Cumhuriyetin ilan edilmesi